OFFSET NEDİR ?

Offset kavramı özellikle savunma ve havacılık gibi yüksek teknoloji gerektiren projelerde, ilgili proje nedeniyle ortaya çıkan ödemeler dengesindeki olumsuzlukların kısmen veya tamamen giderilmesi amacıyla ihracat ve diğer döviz kazandırıcı işlemler olarak ifade edilebilir.

Günümüzde offset, özellikle gelişmekte olan ülkelerin döviz darboğazını aşmak, ihracat yoluyla mevcut veya kurulacak sanayilerin kalite standartlarını ve verimliliğini yükseltmek ve bu sayede yurt içinde katmadeğer yaratmak ve uluslararası pazarlarda rekabet edebilecek mal veya hizmet üretebilmek için kullandıkları bir araç olmasının yanında sanayileşmiş ülkelerce de savunma sanayini geliştirmede ve mevcut pazar paylarını artırmada etkili bir şekilde kullanılmaktadır.

TARİHÇE

Uluslararası ticarette ülkelerin ödemeler dengesi açıklarının asgariye indirilmesini amaçlayan offset işlemlerinin ülkemizde savunma sanayi alanında uygulamasına 1984 yılında imzalanan F-16 savaş uçaklarının yurt içinde ortak üretim yoluyla tedariğine ilişkin anlaşma ile başlanmıştır. F-16 offset anlaşması kapsamında ABD’nde yerleşik General Dynamics firması tarafından taahhüt edilen offsetler Milli Savunma Bakanlığı (MSB) tarafından uygulamaya aktarılmış ve takip edilmiştir.

1985 yılında kabul edilen 3238 sayılı Kuruluş Kanunu ile Savunma Sanayii Müsteşarlığı’na diğer görevlerinin yanısıra ‘savunma sanayi ürünleri ihracatı ve offset ticareti konularını koordine etme’ görevi de verilmiştir.

Türkiye’de offset politikalarının belirlenmesi amacıyla Mart 1990 tarihinde Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı (HDTM)’nda yapılan toplantı sonucunda Savunma Sanayii Müsteşarlığı koordinatörlüğünde bir Offset Özel İhtisas Komisyonu kurulması kararı alınmıştır.

SSM’nın koordinasyonunda ilgili kuruluşların (MSB, DPT, HDTM, TOBB ve İGEME) temsilcilerinden oluşan Özel İhtisas Komisyonu, çalışmaları sonucunda bir Özel İhtisas Komisyonu Raporu hazırlamıştır. Bu raporda, SSM’nın Kuruluş Kanunu’nda yer alan amaçlar doğrultusunda, öncelikle savunma sanayinin geliştirilmesini hedef alan ve özel uygulama esaslarını açıklayan ayrı bir elkitabı yayımlamasının uygun olacağı belirtilmiştir.

Bu çalışmalara paralel olarak, SSM tarafından yürütülmekte olan projeler çerçevesinde sürdürülen offset faaliyetlerini koordine etmek, üzere SSM bünyesinde Haziran 1991 tarihinde ‘Offset Şube Müdürlüğü’ oluşturulmuştur.

Yapılan çalışmalar neticesinde, offset uygulamalarına açıklık kazandırılması ve değerlendirme usüllerinin belirlenmesi amacıyla konu ile ilgili uygulamaları sistematik bir çerçeveye oturtan ilk rehber doküman olma özelliğini haiz ‘SSM Offset Uygulama Elkitabı’ hazırlanmış ve Temmuz 1991 tarihinde yayımlanmıştır.

Offset Uygulama Elkitabı 12 Mayıs 2000 tarihine kadar TÇD ile gönderilen ve/veya sözleşmeleri imzalanan savunma projeleri kapsamında yer alan doğrudan ve dolaylı offset taahhütlerinin belirlenmesinde ve uygulamalarının gerçekleştirilmesinde esas alınmıştır.

SSM’nın offset uygulamalarından edindiği tecrübeler ışığında, SSM tarafından Genelkurmay Başkanlığı, MSB, Dış Ticaret Müsteşarlığı, SaSaD ve SaDer ile koordine edilerek hazırlanan ‘Savunma Tedarik İşlemlerinde Offset Uygulamaları Direktifi’ 12 Mayıs 2000 tarihinde MSB tarafından yayımlanmış ve bu tarihten sonraki savunma projeleri çerçevesindeki offsetlerin Direktif’te yer alan usül ve esaslara göre uygulamaya aktarılması ve izlenmesi kararlaştırılmıştır. Direktif’te offset alınması için gerekli alt sınır, doğrudan-dolaylı offset tanımı, taraflar, kredilendirme, teminat mektubu, cezai yaptırımlar ve diğer önemli hususlar tanımlanmakta olup, bir offset anlaşması için gerekli asgari şartlar belirtilmektedir.

SSM tarafından yürütülen savunma projeleri kapsamında; ihaleye katılan firmalardan alınan offset teklifleri, Offset Anlaşmasında bulunan ve önem arz eden yedi kriter esas alınarak, proje grubunun katılımıyla birlikte Offset Şube Müdürlüğü tarafından değerlendirilmektedir. Bu vazgeçilmez kriterler aşağıda sıralanmıştır;

• Offset Taahhüt Miktarı
• Offset Gerçekleştirme Süresi
• Yerli Katkı Tanımı
• Cezai Yaptırım
• Offset Teminat Mektubu
• Uyuşmazlıkların Çözümü
• Eskalasyon

14 Şubat 2007 tarihinde yürürlüğe giren ‘Sanayi Katılımı/Offset Uygulamaları Yönergesi ile yerli sanayi firmalarının imkan ve kabiliyetlerinin kullanılması, ihracat yoluyla uluslararası rekabet güçlerinin artırılması, teknolojik işbirliği, yatırım ve Ar-Ge imkanları sağlanması hedeflenmiştir. SSM tarafından 31 Aralık 2007 tarihi itibariyle imzalanmış 76 adet offset anlaşması kapsamında toplam 6.94 Milyar ABD Doları tutarında offset taahhüdü alınmıştır. Bugüne kadar SSM tarafından sözleşmesi imzalanmış olan offset anlaşmalarından 21 tanesi tamamlanmış bulunmaktadır. Diğer 55 offset anlaşması devam etmektedir. İmzalanan offset anlaşmaları gereği mevcut offset yükümlülükleri 2016 yılı sonuna kadar tamamlanacaktır.

Özet olarak toplam offset taahhütlerinin durumu: (31 Aralık 2007 tarihi itibariyle)

Toplam Offset Taahhüdü: 6,94 Milyar ABD Doları

Vadesi gelen toplam Offset taahhüdü: 3,11 Milyar ABD Doları

Toplam Gerçekleşme Miktarı (%111) : 3,47 Milyar ABD Dolarıı